Những dấu hiệu gây nguy cơ về đột quỵ ở người lớn và trẻ em

Đột quỵ là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Trung bình cứ 3 phút lại có 1 ca tử vong do đột quỵ. Đột quỵ là gì? Dấu hiệu đột quỵ bao gồm những gì? Hãy cùng tìm hiểu rõ hơn trong bài viết dưới đây.

Có khoảng 25% trường hợp đột quỵ ở người trẻ tuổi và con số này đang ngày càng tăng. Nhiều người nhận định rằng hiện tượng tai biến mạch máu não chỉ xảy ra ở người lớn tuổi nhưng thực tế bất cứ độ tuổi nào cũng có thể bị tai biến, thậm chí xảy ra đối với cả trẻ em… đặc biệt do thói quen sinh hoạt người trẻ lạm dụng rượu bia, thuốc lá .v..v.. nên xảy ra tình trạng đột quỵ trẻ hóa trong những năm gần đây.

1. Đột quỵ là gì?

Đột quỵ còn được gọi là tai biến mạch máu não. Đây là tình trạng não bộ bị tổn thương nghiêm trọng do quá trình cấp máu não bị gián đoạn hoặc giảm đáng kể khiến não bộ bị thiếu oxy, không đủ dinh dưỡng để nuôi các tế bào. Trong vòng vài phút nếu không được cung cấp đủ máu các tế bào não sẽ bắt đầu chết.

Nguyên nhân gây ra đột quỵ được cho là do xơ vữa động mạch. Cholesterol cao có thể tích tụ trên thành động mạch, vì vậy mà tạo thành vật cản gây tắc nghẽn mạch máu não. Tình trạng tắc nghẽn mạch máu não này có thể xảy ra do cục máu đông. Nó gây nên đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Xơ vữa động mạch khiến cho các cục máu đông dễ dàng hình thành hơn. Đột quỵ xuất huyết có thể xảy ra nếu tình trạng huyết áp cao của người bệnh không được kiểm soát dẫn tới động mạch bị vỡ.

Do đó, người bị đột quỵ cần được cấp cứu ngay lập tức, thời gian kéo dài càng lâu, số lượng tế bào não chết càng nhiều sẽ ảnh hưởng lớn tới khả năng vận động và tư duy của cơ thể, thậm chí là tử vong. Hầu hết những người sống sót sau cơn đột quỵ đều có sức khỏe suy yếu hoặc mắc các di chứng như: tê liệt hoặc cử động yếu một phần cơ thể, mất ngôn ngữ, rối loạn cảm xúc, thị giác suy giảm…

2. Tìm hiểu tình trạng đột quỵ ở nhóm người trẻ?

Đột quỵ ở độ tuổi thanh niên: Theo Tổ chức đột quỵ Mỹ, tình trạng đột quỵ đang bị trẻ hóa trong thời gian gần đây, bệnh nhân mắc bệnh đột quỵ trong độ tuổi từ 18 đến 45 tuổi chiếm khoảng 15%, tăng lên hơn 40% trong vòng 10 năm qua. Ở Việt Nam, đột quỵ ở người trẻ tuổi đang tăng đáng báo động (chiếm khoảng 25% trong số các ca đột quỵ).

Đột quỵ ở trẻ em và trẻ sơ sinh: Rất nhiều người lầm tưởng bệnh đột quỵ chỉ xảy ra ở người già nhưng trên thực tế, tỷ lệ trẻ em hoặc người trẻ tuổi mắc phải căn bệnh này dù không nhiều vẫn có thể xảy ra.  

Đột quỵ ở trẻ em đang là một thách thức không nhỏ đối với các bác sĩ trong việc chẩn đoán, nhận biết bệnh vì trẻ con không biết cách than phiền, nhất là trẻ chưa biết nói. Trẻ đau đầu chỉ có thể quấy khóc. Đây cũng không phải là bệnh phổ biến hay gặp ở trẻ em. Trẻ thường bị đột quỵ trong vòng 28 ngày đầu tiên sau khi sinh ra. Điều này được giải thích là do, trong thời kỳ mang thai protein từ mẹ giúp giảm nguy cơ chảy máu, nhưng chính điều này khiến thai nhi bị đông máu và dẫn đến bệnh đột quỵ…

Bên cạnh đó, nguyên nhân thường do dị dạng bẩm sinh mạch máu não, một số trường hợp do các bệnh tim bẩm sinh hay các rối loạn đông cầm máu. Điều này kéo theo việc chẩn đoán bệnh chậm trễ, quá giờ vàng để can thiệp cứu sống các bé. Do đó, phụ huynh cần lưu ý khi trẻ than đau đầu dữ dội, nôn ói, méo miệng kèm theo co giật hoặc yếu liệt một bên hay trẻ quấy khóc, nôn vọt sau bú… thì cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa thần kinh hoặc chuyên khoa nhi để khám, can thiệp và điều trị kịp thời.

Các bé được đưa đến bệnh viện cấp cứu và chẩn đoán đột quỵ thông thường ở độ tuổi từ 9-12 và có bé chưa đầy một tuổi, phần lớn bị hẹp động mạch nội sọ, vỡ mạch máu dị dạng hay có kèm theo bệnh tim bẩm sinh. “Đối với trẻ em, vỡ dị dạng mạch máu não là nguyên nhân phải nghĩ đến đầu tiên trong bệnh cảnh đột quỵ não. 

Điều này khác hoàn toàn với đột quỵ ở người cao tuổi vốn có nguyên nhân thường gặp là tắc mạch gây nhồi máu não nhiều hơn. Nếu như đột quỵ ở người lớn liên quan đến các bệnh lý như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, tiểu đường và lối sống (ăn nhiều dầu mỡ, hút thuốc, lười vận động…); thì đột quỵ ở trẻ không liên quan đến lối sống mà chủ yếu là do bệnh lý tim bẩm sinh, bất thường mạch máu não

3.Cảnh báo dấu hiệu đột quỵ

Các dạng đột quỵ thường gặp gồm đột quỵ do thiếu máu não cục bộ, đột quỵ do xuất huyết và thiếu máu não thoáng qua (TIA). Trong đó, đột quỵ do thiếu máu não cục bộ là dạng đột quỵ phổ biến nhất, chiếm tỷ lệ khoảng 85% tổng số các ca đột quỵ. Khác với các loại bệnh khác, đột quỵ thường xảy ra đột ngột và không có triệu chứng kéo dài để bạn có thể nhận biết. Tuy nhiên, một số dấu hiệu cụ thể sau đây giúp bạn nhận biết sớm đột quỵ ở bản thân hoặc những người xung quanh.

Quy tắc BE FAST: Dấu Hiệu Nhận Biết Sớm Về Đột Quỵ

Dấu hiệu ở mặt: Mặt có biểu hiện không cân xứng, miệng méo, nhân trung lệch. Dấu hiệu của đột quỵ rõ hơn khi người bệnh nói hoặc cười, quan sát sẽ thấy rõ rệt các dấu hiệu ở mặt.

Dấu hiệu thị lực: Thị lực giảm, mắt nhìn không rõ xuất hiện ở một hoặc cả hai mắt. Dấu hiệu này thường không rõ ràng và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác về mắt.

Dấu hiệu qua giọng nói: Có thể nhận thấy, nhiều người bệnh tai biến mạch máu não thường gặp vấn đề về giọng nói, đây cũng là dấu hiệu nhận biết đột quỵ sớm có thể xảy ra. Môi lưỡi bị tê cứng, khó mở miệng, khó phát âm, khó nói hoặc nói không rõ chữ.

Dấu hiệu tay và chân: Tê mỏi tay chân, khó cử động, khó thực hiện thao tác hoặc thậm chí tê liệt một bên.

Dấu hiệu ở thần kinh: Người bệnh thường cảm thấy đau đầu dữ dội, có thể kèm theo triệu chứng chóng mặt và buồn nôn.

Dấu hiệu ở nhận thức: Người bệnh có biểu hiện rối loạn trí nhớ khi không nhớ bất kỳ sự việc nào diễn ra trong khoảng thời gian nào, thay đổi nhận thức, không nhận thức được, khó diễn đạt.

Dấu hiệu đột quỵ ở trẻ em

Dấu hiệu của đột quỵ trẻ em sắp xảy ra là trẻ đột ngột than đau đầu dữ dội hay quấy khóc liên tục kèm theo nôn ói. Sau nôn trẻ có thể giảm đau đầu, co giật mất ý thức, miệng méo lệch sang bên khi trẻ ăn, uống hay khóc. Trẻ cầm nắm cũng không được như bình thường, đi lê chân một bên hay có những tiếng kêu lạ trong đầu, dễ bị tím tái khi gắng sức. Nếu trẻ có những triệu chứng trên phụ huynh cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện để thăm khám cẩn thận. Phát hiện trễ thì khả năng tử vong rất cao hoặc sau điều trị sẽ để lại di chứng nặng nề cho trẻ như liệt nửa người không thể tự sinh hoạt, chăm sóc bản thân được.

Để nhận diện nhanh những người có thể bị đột quỵ nói chung, trước hết cần chú ý tới khuôn mặt. Hãy yêu cầu trẻ hay người bệnh cười để xem một bên mặt có bị chảy xệ xuống hay không. Ngoài ra, người bệnh cần giơ cùng lúc cả hai tay lên để xem một bên tay có bị rũ xuống hay không thể giơ lên không. Bên cạnh đó, nếu trẻ nói lắp hoặc nói không rõ từng lời, nói khó hiểu, đó cũng là dấu hiệu đột quỵ.

4.Tầm soát đột quỵ và cách phòng ngừa đột quỵ

Để tầm soát, dự phòng hay chẩn đoán đột quỵ có hai phương pháp khảo sát mạch não là chụp cộng hưởng từ mạch máu não và chụp cắt lớp vi tính mạch máu não có tiêm thuốc. Nếu phát hiện dị dạng mạch, bác sĩ sẽ cân nhắc điều trị nút mạch chủ động trước khi dị dạng bị vỡ. Việc chẩn đoán sớm được dị dạng mạch máu não lúc chưa vỡ sẽ mang lại kết quả điều trị cao, chủ động hoàn toàn và an toàn hơn gấp 10 lần so với can thiệp lúc đã vỡ.

Do đó, các bác sĩ đều khuyến cáo, khi mọi người có những cơn đau đầu kèm theo nôn ói, méo miệng, tê yếu nửa người, co giật, lơ mơ thì nhanh chóng chuyển trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời. Hiện nay, các phương tiện chẩn đoán hiện đại như MRI, CT, CTA, DSA… như tại Trung Tâm Chẩn Đoán Y Khoa Kỹ Thuật Cao Việt Đức cao giúp chẩn đoán đột quỵ ở người lớn và trẻ em hiệu quả và đưa ra phương án điều trị phù hợp. Phụ huynh không nên sử dụng các biện pháp xử trí dân gian sẽ làm trễ “thời gian vàng” cấp cứu cho người bệnh.

Thực hiện lối sống lành mạnh luôn là cách tốt nhất để những người đã từng bị đột quỵ ngăn chặn tình trạng này xảy ra một lần nữa và kể cả đối với những người chưa từng bị đột quỵ, bao gồm:

• Không hút thuốc
• Tập luyện thể dục thể thao thường xuyên
• Hạn chế uống rượu bia, đồ uống có cồn
• Hạn chế ăn mặn
• Xây dựng thực đơn ăn uống lành mạnh với nhiều rau, cá và ngũ cốc
• Sử dụng thuốc bao gồm cả aspirin nhằm ngăn sự hình thành cục máu đông
• Một số người bệnh có thể cần thuốc chống đông máu, như warfarin. 

Bên cạnh đó khách hàng có thể tham khảo các gói khám sàng lọc tim mạch tại Trung Tâm Chẩn Đoán Y Khoa Kỹ Thuật Cao Việt Đức với đội ngũ bác sĩ giỏi về chuyên môn cùng trang thiết bị y tế hiện đại hỗ trợ quá trình thăm khám, chẩn đoán. Từ các kết quả lâm sàng, bác sĩ sẽ đưa ra kết luận giúp người bệnh nắm rõ sức khỏe của bản thân.

**Lưu ý: Những thông tin cung cấp trong bài viết của Trung Tâm Chẩn Đoán Y Khoa Kỹ Thuật Cao Việt Đức mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Người bệnh không được tự ý mua thuốc để điều trị. Để biết chính xác tình trạng bệnh lý, người bệnh cần tới các bệnh viện để được bác sĩ thăm khám trực tiếp, chẩn đoán và tư vấn phác đồ điều trị hợp lý.